Monday, September 25, 2006







Tuesday, September 19, 2006






Προστασία και Συντήρηση υλικού στη βιβλιοθήκη της
Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας.


Βογιατζής Νικόλαος

υπεύθυνος καθηγητής: κος Διονύσης Βαλάσης



Αθήνα, Απρίλιος 2005







Πρόλογος,
Προσδιορισμός θεματικού άξονα εργασίας,
Ευχαριστίες.


Η παρούσα πτυχιακή εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της πρακτικής μου εξάσκησης στη βιβλιοθήκη της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας.
Το θέμα της εργασίας μου αφορά στην προληπτική προστασία και στη διατήρηση του υλικού των βιβλιοθηκών με το ενδιαφέρον μου να επικεντρωμένο στη βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ και κατ΄ επέκταση στις βιβλιοθήκες τέχνης.
Ο λόγος; Οι συλλογές των βιβλιοθηκών τέχνης παρουσιάζουν ιδιομορφίες ως προς τη μορφή του υλικού, γεγονός που αποτελεί καθοριστικό παράγοντα και επηρεάζει την πολιτική προστασίας και διατήρησης των συλλογών.
Τα χαρακτηριστικά των εκδόσεων τέχνης, που παρουσιάζονται στη συνέχεια στην εργασία καθορίζουν και προσδιορίζουν τις διαδικασίες συντήρησης των συλλογών στις βιβλιοθήκες τέχνης, αλλά και τη μοίρα των ίδιων των βιβλίων αφού είναι καταδικασμένα θα λέγαμε να καταστρέφονται πολύ εύκολα λόγω του μεγάλου μεγέθους τους που τα καθιστά περισσότερο ευάλωτα.

Η εν λόγω βιβλιοθήκη, με τη διττή της φύση, ως η σημαντικότερη και πλουσιότερη βιβλιοθήκη τέχνης στον ελλαδικό χώρο αλλά και ως μια μεγάλη ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα θέματα διατήρησης τα οποία θα προσπαθήσω να προσεγγίσω θέλοντας να εξάγω συμπεράσματα όσον αφορά στην πραγματικότητα που βιώνει η βιβλιοθήκη σχετικά με τη φύση και τη μορφή του υλικού αλλά και τον ρόλο ως πολιτιστική και ακαδημαϊκή, στους λόγους που επιβάλλουν/ καθορίζουν/ δημιουργούν την πραγματικότητα αυτή και στις ιδέες, στις λύσεις και τις προτάσεις που θα μπορούσαν να κατατεθούν και που θα διαμορφώνουν το ιδεατό μοντέλο, την ιδεατή μορφή λειτουργιών διατήρησης της συλλογής.

Έτσι η εργασία θα χωριστεί σε τρεις μεγάλες θεματικές ενότητες:
α) προστασία και συντήρηση υλικού,
β) η βιβλιοθήκη της Α.Σ.Κ.Τ. και
γ) προστασία και συντήρηση υλικού στη βιβλιοθήκη της Α.Σ.Κ.Τ.







Ενότητα 1
Προστασία και συντήρηση υλικού






ΕΙΣΑΓΩΓΗ




Τα τεκμήρια των βιβλιοθηκών και των αρχείων στο σύνολό τους περικλείουν κομμάτια από την ιστορία, την καλλιτεχνική έκφραση, την επιστημονική πρόοδο και την πολιτιστική διαδρομή των ανθρώπων.
Σε επίπεδο τοπικό, εθνικό ή παγκόσμιο παρουσιάζουν γεγονότα, τάσεις, πρόσωπα, επιτεύγματα, καταστάσεις, έργα, απόψεις,
με άλλα λόγια πληροφορίες.
Και η πληροφορία στις μονάδες πληροφόρησης περνά από διάφορα στάδια. Αναζητείται, αποκτάται, επεξεργάζεται, διαθέτεται. Φροντίζεται η προσβασιμότητα σ΄ αυτήν και φυσικά προστατεύεται και διατηρείται.


Η ατομική αλλά και η συλλογική μνήμη δεν είναι διαχρονικά στοιχεία. Η μνήμη είναι εύθραυστη. Αυτό που συνιστά τη διατήρηση των παρελθόντων, τη σύνδεσή τους με τα παρόντα και τη διαμόρφωση του μέλλοντος είναι η καταγραμμένη κληρονομιά.
Μήπως όμως η διατήρηση της κληρονομιάς αυτής είναι το κλειδί για όλα αυτά; Μπορεί κανείς πραγματικά να αναλογιστεί το μέγεθος της ζημίας της γνώσης, της προόδου και της ευημερίας του σύγχρονου κόσμου εξ΄ αιτίας της καταστροφής της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας;

Το 2005 βρίσκει τη βιβλιοθηκονομία και την αρχειονομία να συμπορεύονται με τη συντήρηση στην προσπάθεια για τη διασφάλιση των συλλογών των βιβλιοθηκών και των αρχείων. Γιατί η καλή κατάσταση των αντικειμένων των συλλογών αυτών έχει άμεση επίδραση στο παρόν αλλά ακόμη μεγαλύτερη στο μέλλον της παγκόσμιας κοινότητας.
Πάπυροι, περγαμηνές και χειρόγραφα έχουν διασωθεί στο βάθος των αιώνων, μαζί με όλη τη γνώση που περικλείουν.
Θα καταφέρει η επιστήμη της συντήρησης να κερδίσει το στοίχημα της διατήρησης όλων των μέσων αλλά και των πληροφοριών που παρουσιάζουν;
Θα καταφέρουμε ύστερα από αιώνες οι λαοί να έχουν στη διάθεσή τους όλη τη γνώση του παρελθόντος μας, αλλά και ολόκληρου του δικού τους παρελθόντος, όπου θα συμπεριλαμβανόμαστε και εμείς πλέον σ΄ αυτό;









ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ, ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ, ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ:
ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ & ΠΟΡΕΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ.





Οι έννοιες συντήρηση, διατήρηση και αποκατάσταση πολύ εύκολα συγχέονται και συχνά χρησιμοποιούνται λανθασμένα. Στο παρελθόν έχουν γίνει απόπειρες προσδιορισμού των εννοιών και σήμερα επικρατεί διεθνώς η αποδοχή του όρου διατήρηση ως ευρύτερη έννοια που εμπεριέχει τη συντήρηση και την αποκατάσταση.
Στη βιβλιογραφία των αρχών του 1980 η χρήση των όρων διέφερε από αυτή που χρησιμοποιείται σήμερα.
Ο όρος που χρησιμοποιούνταν ευρέως ήταν ο όρος αποκατάσταση. Επίσης στη χρήση μη αγγλόφωνης βιβλιογραφίας, όπως π.χ. γερμανικής ή γαλλικής, η έννοιες των όρων διατήρηση και συντήρηση εναλλάσσονται. Βέβαια είναι γεγονός πως ο κόσμος της συντήρησης με την πολυεπιστημονικότητα που το διακρίνει παραμένει πιο μακρινός για τον ‘Eλληνα βιβλιοθηκονόμο, ο οποίος για να ενημερωθεί οφείλει να ανατρέξει αναγκαστικά (εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις) σε ξένη βιβλιογραφία και σε ξενόγλωσσα περιοδικά. Έτσι δημιουργούνται προβλήματα κατανόησης ορολογίας, εννοιών κλπ.
Ο όρος διατήρηση περιλαμβάνει ένα σύνολο ενεργειών που αποσκοπούν στο να διατηρηθεί ακέραιο και αμετάβλητο το σύνολο των πληροφοριών (αισθητικής, ιστορικής ή τεχνολογικής αξίας) που περιέχονται στο τεκμήριο, αλλά και οποιαδήποτε ενέργεια γίνεται με στόχο να καθυστερήσει ή να αναχαιτιστεί η φθορά του αντικειμένου. Οι ενέργειες αυτές αναφέρονται όχι μόνο στο περιβάλλον που φυλάσσεται το τεκμήριο, ή τις ειδικές επεμβάσεις που απαιτούνται, αλλά επεκτείνονται και στη χρήση που του επιφυλάσσεται, υποδεικνύοντας τη συμπεριφορά των χρηστών απέναντί του.
Προφανώς λοιπόν ο όρος διατήρηση είναι παρεμφερής με τον όρο προληπτική προστασία που επίσης αναφέρεται σε παρεμβάσεις προς εξυγίανση του περιβάλλοντος στο οποίο φυλάσσεται το αντικείμενο προκειμένου να εξασφαλιστεί η μακροβιότητά του.
Η διατήρηση λοιπόν περιλαμβάνει όλα τα διοικητικά, διαχειριστικά και οικονομικά ζητήματα και θέματα προσωπικού που κρίνονται απαραίτητα για να διασφαλίσουν την ευημερία των συλλογών της βιβλιοθήκης1. Ειδικότερα σημαίνει την πρόβλεψη ενός κατάλληλου επιπέδου ασφαλείας, περιβαλλοντολογικού ελέγχου, αποθήκευσης, φροντίδας και μεταχείρισης που επιβραδύνουν την περαιτέρω χημική αλλοίωση καθώς και την προστασία του υλικού και των πληροφοριών που περιέχει από φυσικές καταστροφές.

Η συντήρηση δηλώνει την ειδική μεταχείριση και τις τεχνικές που εφαρμόζονται για την προστασία του υλικού των βιβλιοθηκών και των αρχείων από τη φθορά, περιλαμβάνοντας τεχνικές και μεθόδους που σχεδιάζονται από το τεχνικό προσωπικό και από εξειδικευμένους επιστήμονες. Περικλείει το σύνολο συγκεκριμένων επεμβάσεων που εφαρμόζονται για να θεραπευτούν νοσήματα, ώστε να παραταθεί η διάρκεια ζωής και να αποκατασταθεί η λειτουργικότητα, η αισθητική αρτιότητα ή και τα δύο, ενός πολιτιστικού αγαθού ή τεκμηρίου. Εδώ οι επεμβάσεις γίνονται με ορισμένη δεοντολογία που διέπει τόσο τις μεθόδους εφαρμογής όσο και τα υλικά που χρησιμοποιούνται. Έχει ως σκοπό τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς προς όφελος των σύγχρονων και μελλοντικών γενεών2.


__________

1.J.M.Dureau and D.W.G. Clements. Principles for the Preservation and Consevation of Library Materials Professional Reports. The Hague: IFLA, 1986
2.Εισήγηση της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συντηρητών- Restorers (Βρυξέλλες, 11 Ιουνίου 1993)
Σύμφωνα με την αμερικανίδα Carolyn Morrow η συντήρηση είναι η θεραπεία που σταθεροποιεί την κατάσταση ενός τεκμηρίου ή την επιστροφή του σε κατάσταση χρήσης.

O όρος αποκατάσταση νοείται ως ένα σύνολο άμεσων και εξειδικευμένων ενεργειών από εκπαιδευμένο προσωπικό πάνω σε ήδη φθαρμένο ή κατεστραμμένο υλικό, με σκοπό να το επαναφέρει στην αρχική του κατάσταση ή να σταματήσει την παραπέρα φθορά του.
Η εργασία αυτή όπως είναι ευνόητο μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο από ειδικούς επιστήμονες της συντήρησης που μπορούν να διαπιστώσουν τις φθορές, τη φύση και την έκτασή τους και να αποφανθεί για το κατάλληλο είδος επέμβασης.

Η προστασία όπως αναφέρθηκε προηγουμένως προσεγγίζει εννοιολογικά την έννοια της διατήρησης. Περιλαμβάνει τις οργανωτικές, οικονομικές και διοικητικές δομές και ενέργειες που σχετίζονται με το υλικό: επιλογή του κατάλληλου χώρου, εξασφάλιση του κατάλληλου προσωπικού σε προσόντα και αριθμό, προώθηση μιας συγκεκριμένης νοοτροπίας χρήσης του υλικού, τεχνικών και μεθόδων προφύλαξης των υλικών αλλά και του πνευματικού περιεχομένου τους.
Μέρος της διατήρησης και της προληπτικής είναι και η μεταφορά του πνευματικού περιεχομένου σε άλλο φορέα (π.χ. μικροφωτογράφηση, αντιγραφή σε ηλεκτρονική μορφή κλπ.), διαδικασία που διέπεται από μία από τις σημαντικότερες αρχές της διατήρησης: Το ζητούμενο είναι όχι μόνο η διατήρηση του μέσου, αλλά και της πληροφορίας που περικλείει.
Στα μέσα της δεκαετίας του ΄80 γίνεται αντιληπτό ότι η διατήρηση πρέπει πλέον να αποτελεί τμήμα της διοίκησης των βιβλιοθηκών και όχι κάτι ξεχωριστό. Ο Feather3 δηλώνει πως η διατήρηση αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της Διοίκησης και οργάνωσης των Βιβλιοθηκών.
__________

3. J.Feather. Preservation and the management of library collections.London: Library Association, 1991

Ο αντικειμενικός σκοπός της διατήρησης είναι να εξασφαλίσει την ακεραιότητα των πληροφοριών ή του πνευματικού περιεχομένου για να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για όσο διάστημα είναι αναγκαίες και χρήσιμες.

Αυτό βέβαια συχνά υπονοεί τη διάσωση του φυσικού αντικειμένου (του μέσου) στο οποίο περιέχονται οι πληροφορίες, παρ΄ όλο που το ίδιο το μέσο δεν είναι απαραίτητο για τη διάσωση των πληροφοριών.
Η διατήρηση του πρωταρχικού μέσου είναι καμιά φορά ανεπιθύμητη ή ακόμη και αδύνατη. Τότε καταφεύγουμε σε μεθόδους διατήρησης του πνευματικού περιεχομένου των τεκμηρίων.

Η ουσία της διατήρησης είναι ότι πρόκειται για μια επιχείρηση μεγάλης κλίμακας που σχετίζεται με την αποτελεσματική διαχείριση των συλλογών των βιβλιοθηκών ή των πηγών πληροφόρησης.














Η ΙΔΕΑ ΚΑΙ Η ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ.





Η έννοια της διατήρησης είναι χτισμένη στην ιδέα πως η γνώση του παρελθόντος ενισχύει και προστατεύει το μέλλον και το παρόν της ανθρωπότητας. Επομένως τα κειμήλια που προέρχονται από το παρελθόν έχουν ιδιαίτερη σημασία για το ανθρώπινο γένος και αξίζει να διασωθούν.
Ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό της καταγραμμένης κληρονομιάς εξαφανίζεται, εξ΄ αιτίας φυσικών αιτίων.( όξινο χαρτί που μετατρέπεται σε σκόνη,
ο πάπυρος, η περγαμηνή, το χαρτί κάθε ποιότητας, το φιλμ, η μαγνητική ταινία που δέχονται τις βλαβερές επιδράσεις του φωτός, της ζέστης, της υγρασίας, της αστάθειας της θερμοκρασίας, της σκόνης και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.4)
Εκτός από τις φυσικές καταστροφές γίνονται συχνά και ατυχήματα σε βιβλιοθήκες ή αρχεία. Πλημμύρες, πυρκαγιές, σεισμοί, πόλεμοι είναι κάποιες από τις αιτίες καταστροφής των συλλογών οι οποίες είναι ακατόρθωτο να αντιμετωπιστούν εάν δεν οι βιβλιοθήκες και τα αρχεία δεν εστιάσουν στην πρόληψη.
Οι βιβλιοθήκες, ως χώροι δημιουργίας έχουν σαν αντικειμενικό σκοπό τους τη διάθεση και τη χρήση των τεκμηρίων των συλλογών τους. Η διατήρηση έχει ακριβώς τον ίδιο αντικειμενικό σκοπό. Προσπαθεί να συνδυάσει όσο το δυνατόν πιο παραγωγικά και αποτελεσματικά την υψηλή και χωρίς εμπόδια προσβασιμότητα με τις φθορές που αναπόφευκτα προκαλεί η συχνή χρήση.



__________

4. Βαλάσης , Διονύσης: Αχ, τα βιβλία: προστασία και προληπτική συντήρηση υλικού βιβλιοθηκών, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 1999
1γ. ΤΥΠΟΙ ΚΑΙ ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ





Τα τεκμήρια των βιβλιοθηκών και των αρχείων διακρίνονται σε δύο κύριες κατηγορίες. Τα έντυπα και τα μη έντυπα τεκμήρια.



ΕΝΤΥΠΑ

Βιβλία
περιοδικά
Εφημερίδες
Φυλλάδια
Χειρόγραφα
Χάρτες



ΜΗ ΕΝΤΥΠΑ

ΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ
Ηχογραφήσεις (φωνογραφικοί δίσκοι)
-μαγνητοταινίες
-ψηφιακές (CDs)

ΟΠΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ
Φωτογραφίες
Μικροφίλμ
Μικροφίς
Διαφάνειες (slides)

ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ
Κινηματογραφικά φιλμ
-μαγνητικό Ο/Α υλικό (βιντεοκασέτες)
-ψηφιακό Ο/Α υλικό (CR rom)



Σύμφωνα με το Harrod’s librarian’s glossary5 ως μη έντυπο υλικό θεωρούνται τα τεκμήρια που δεν υπάγονται στον ορισμό του βιβλίου, περιοδικού, φυλλαδίου, τα οποία απαιτούν δε ιδιαίτερη μεταχείριση, για παράδειγμα οπτικοακουστικό υλικό, μικροφόρμες, διαφάνειες, βιντεοκασέτες κλπ.
Βέβαια, μία υποκατηγορία του μη έντυπου υλικού η οποία αποτελεί προϊόν τεχνολογικής εξέλιξης των τελευταίων δύο δεκαετιών αποτελεί και το σύνολο των ηλεκτρονικών και ψηφιακών τεκμηρίων. Λογισμικό υπολογιστών, δεδομένα, γραφικά, ήχοι, εικόνες, πολυμέσα, ιστοχώροι με απευθείας σύνδεση τεκμήρια (online documents), προγράμματα, υπηρεσίες, βάσεις δεδομένων, born digital objects. Η επιστήμη της συντήρησης εδώ καλείται να μετουσιωθεί ή έστω να αποκτήσει ένα νέο χαρακτήρα, αυτόν της ψηφιακής διατήρησης.

5. L.M. Harrod, Harrod’s librarian’s glossary of terms udes in librarianship, documentation an the book crafts and reference book. 6th ed.Hants: Gower, 1987
1δ. ΑΙΤΙΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ





Ένας πρώτος διαχωρισμός των φθορών που επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής των τεκμηρίων φαίνεται στο παρακάτω σχήμα:



Αιτίες φθορών




Εσωτερικές Εξωτερικές




Οι εσωτερικές αιτίες αναφέρονται στους λεγόμενους εγγενείς παράγοντες φθοράς. Με άλλα λόγια μιλάμε εδώ για την αυτοκαταστροφή που προέρχεται από χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται κατά τις διαδικασίες παραγωγής των τεκμηρίων και από τα υλικά που χρησιμεύουν ως πρώτες ύλες.



Οι εξωτερικές αιτίες σχετίζονται με παράγοντες όπως:
Α. Το περιβάλλον (φως, σκοτάδι, θερμοκρασία, σχετική υγρασία)
Β. Την ατμοσφαιρική μόλυνση
Γ. Τη βιολογική φθορά
Δ. Τις καταστροφές
Ε. Την παραβίαση της ασφάλειας
Στ. Την κακή μεταχείριση.



Α)
Οι περιβαλλοντικές αιτίες φθοράς αναφέρονται στις συνθήκες του περιβάλλοντος φύλαξης και κυρίως στις επιδράσεις της θερμοκρασίας, της υγρασίας, της σχετικής υγρασίας, του φωτός και του σκοταδιού.

Σ’ αυτό το σημείο κρίνεται σκόπιμο να δοθούν οι ορισμοί και οι αποσαφηνισμοί6 των εννοιών, δηλαδή των περιβαλλοντολογικών συνθηκών, που προαναφέρθηκαν:


ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ
Πρόκειται για το φυσικό μέγεθος που χαρακτηρίζει τη θερμική κατάσταση των σωμάτων. Σε υψηλά επίπεδα η θερμοκρασία επιταχύνει τις χημικές αντιδράσεις.

ΣΧΕΤΙΚΗ ΥΓΡΑΣΙΑ
Ο λόγος της μάζας των υδρατμών που περιέχεται σε έναν όγκο αέρα, προς τη μάζα των υδρατμών που θα περιείχε ο αέρας αυτός εάν ήταν κορεσμένος με τις ίδιες συνθήκες.
Η σχετική υγρασία προκαλεί προβλήματα είτε σε πολύ υψηλά είτε σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΟΤΑΔΙ
H φυσιολογική εναλλαγή ημέρας και νύχτας αλλά και ο τεχνητός έλεγχος του σκοταδιού και του φωτός έχουν επιπτώσεις στην υγεία των συλλογών.
Το φως της ημέρας και ο φωτισμός φθορίου είναι σε καταστροφικά σε μικρότερη κλίμακα, ενώ το λευκόπυρο φως είναι ακόμη πιο ακίνδυνο.
Οι συνέπειες του φωτός στα υλικά των τεκμηρίων γίνονται πιο επικίνδυνες και φυσικά πιο έντονες όταν συνδυαστούν με υψηλή θερμοκρασία, μολυσμένη ατμόσφαιρα και σχετική υγρασία.

__________

6. Οι ορισμοί είναι παρμένοι από τις Αρχές της ΙFLA για τη φροντίδα και τη μεταχείριση του υλικού της βιβλιοθήκης σε μετάφραση της Εύας Σεμερτζάκη.

Β)
Η μόλυνση της ατμόσφαιρας αποτελεί μάστιγα
των πόλεων και των βιομηχανικών περιοχών.
Η ρύπανση του αέρα από ξένες ουσίες (αέριες, υγρές ή στερεές) μπορεί να έχει άσχημη επίδραση στην κατάσταση των συλλογών.
Ιδιαίτερης επικινδυνότητας για τις βιβλιοθήκες είναι τα αέρια, τα οποία είναι παράγωγα καύσεων και άλλων χημικών αντιδράσεων, για παράδειγμα το διοξείδιο του θείου, του αζώτου και το υδρόθειο.
Βέβαια στα τεκμήρια των συλλογών επικάθονται και η βρωμιά και άλλα στερεά σωματίδια και οι συλλογές που κινδυνεύουν περισσότερο είναι αυτές των βιβλιοθηκών που βρίσκονται σε περιοχές όπου υπάρχουν πολλά αυτοκίνητα και εργοστάσια.


Γ)
Σημαντική αιτία φθοράς των συλλογών αποτελεί και η βιολογική φθορά υλικών οργανικής προέλευσης αλλά και η μούχλα, οι μύκητες, τα έντομα και τα τρωκτικά.
Οι μύκητες αφομοιώνουν οργανικά υλικά, και προκαλούν λεκέδες και αποσύνθεση. Ευδοκιμούν κυρίως σε οξειδωμένα περιβάλλοντα. Κατά τη διάρκεια του μεταβολισμού τους παράγεται οξύ που οδηγεί στη σκουριά και των αποχρωματισμό των τεκμηρίων.


Δ)
Μιλώντας για καταστροφές των συλλογών αναφερόμαστε σε πλημμύρες, σεισμούς, φωτιές.
Στην περίπτωση της φωτιάς ( η οποία προκαλείται συνήθως από κακή σύνδεση μηχανημάτων φωτισμού, παράνομο κάπνισμα σε χώρους που δεν επιτρέπεται, υπερβολική θέρμανση κ.α.) το έντυπο υλικό πιθανά να διασωθεί ως ένα βαθμό, πράγμα που με το μη έντυπο δεν ισχύει σε καμία περίπτωση.
Ο σεισμός (που μπορεί να προκαλέσει και πλημμύρα η φωτιά), ανάλογα με την έντασή του ή θα προκαλέσει ζημιές στο κτίριο ή εάν είναι χαμηλότερος θα ρίξει τεκμήρια από τα ράφια.
Γι αυτό και μία πολύ σημαντική παράμετρος είναι ο τρόπος κατασκευής των κτιρίων που στεγάζονται οι συλλογές και η εφαρμογή σχεδίων έκτακτης ανάγκης.


Ε)
Παραβίαση ασφαλείας σημαίνει είτε τον εμπρησμό, είτε το βανδαλισμό, είτε την κλοπή τεκμηρίων.
Το μέγεθος της φθοράς αναλογεί στο μένος των ατόμων που την προκαλούν.
Πέρα από την κλοπή των τεκμηρίων πιθανή είναι πάντα και η κλοπή μηχανημάτων της βιβλιοθήκης, λ.χ. τηλεοράσεις, βίντεο, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, προτζέκτορες ακόμη και προγράμματα υπολογιστών.


Στ)
Η κακή μεταχείριση μπορεί να διαιρεθεί σε δύο είδη: αυτή που προκαλείται από το προσωπικό της βιβλιοθήκης και αυτή που προκαλείται από τους χρήστες.
Σχετικά με το πρώτο είδος οι βιβλιοθήκες θα πρέπει απαραίτητα να καταρτίζονται από προσωπικό που όχι μόνο σέβεται και γνωρίζει την αξία των τεκμηρίων, αλλά και που γνωρίζει τουλάχιστον τις βασικές αρχές της προληπτικής προστασίας και της μεταχείρισης των τεκμηρίων.
Αναφορικά με το δεύτερο είδος η βιβλιοθήκη πρέπει να ακολουθήσει αυστηρή πολιτική απέναντι στην κακομεταχείριση των αντικειμένων της από το κοινό της, αλλά και να οργανώνει σεμινάρια και παρουσιάσεις για να τους εκπαιδεύσει σχετικά με τον τρόπο που πρέπει να μεταχειρίζονται όχι μόνο τα τεκμήρια, αλλά και τα μηχανήματα της βιβλιοθήκης.


Ενότητα 2 Η βιβλιοθήκη της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών
www.library.asfa.gr

2α. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ




Η απουσία Εθνικής Βιβλιοθήκης Τέχνης στην Ελλάδα αποτελεί καθοριστικής σημασίας παράγοντα για τη βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ. Ουσιαστικά πραγματοποιεί τις βασικές λειτουργίες μιας Πολιτιστικής Εθνικής Βιβλιοθήκης αφού συγκεντρώνει μεγάλο μέρος της εθνικής παραγωγής εκδόσεων τέχνης, καλύπτει την αντίστοιχη ξένη παραγωγή και είναι υπεύθυνη για την πολιτιστική καλλιέργεια των χρηστών της που δεν περιορίζονται στους χρήστες- μέλη της Σχολής Καλών Τεχνών (προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές, διδακτικό και διοικητικό προσωπικό).
Οι χρήστες της βιβλιοθήκης θα μπορούσαν να διαιρεθούν δε δύο ομάδες. Τους εσωτερικούς που προαναφέρθηκαν και τους εξωτερικούς.
Οι εξωτερικοί χρήστες έχουν διάφορες ιδιότητες και επισκέπτονται τη βιβλιοθήκη για να καλύψουν διάφορες ανάγκες τους. Πρόκειται για απόφοιτους της σχολής, ηθοποιούς, ζωγράφους, γλύπτες και άλλους καλλιτέχνες, φοιτητές Αρχιτεκτονικής, Γραφικών Τεχνών, επιμελητές εκθέσεων, συλλέκτες και φυσικά όσους πραγματοποιούν έρευνα ερασιτεχνικά ή επαγγελματικά σχετική με καλές τέχνες αλλά και άλλες θεματικές κατηγορίες όπως το θέατρο, ο κινηματογράφος, η σκηνογραφία, οι ψηφιακές τέχνες κ.α.

Ως ακαδημαϊκή, η βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ έχει σαν βασικό σκοπό της τη συγκέντρωση έντυπου και μη υλικού και την οργάνωση και τη διάθεσή του σε όλα τα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας της ΑΣΚΤ. Ειδικότερα οι στόχοι της είναι:
q Να συνεισφέρει σημαντικά στην εκπαιδευτική διαδικασία, στη λήψη αποφάσεων για εκπαιδευτικά θέματα και στη διαμόρφωση προγραμμάτων.
q Να ενημερώνει τους φοιτητές για την υπάρχουσα στον τομέα τους βιβλιογραφία και να τους παρέχει οδηγίες για τη χρήση της
q Να οδηγεί τους φοιτητές σε θέση να μπορούν να λύνουν μόνοι τους το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν
q Να ενθαρρύνει τους φοιτητές στην προσωπική τους έρευνα για απόκτηση γνώσεων και πνευματική καλλιέργεια
q Να ενημερώνει το εκπαιδευτικό προσωπικό για τη βιβλιογραφία που υπάρχει στον τομέα τους
q Να συμμετέχει ενεργά σε πιθανά εκδοτικά προγράμματα του ιδρύματος.7

Οι βιβλιοθήκες τέχνης στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά λίγες και οι συλλογές τους περιορισμένες. Χαρακτηρίζονται κυρίως από το ενδιαφέρον των ατόμων που τις δημιούργησαν.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα συμπεράσματα και οι προτάσεις που καταγράφηκαν κατά τη Διημερίδα Βιβλιοθηκών Τέχνης που πραγματοποιήθηκε στο αμφιθέατρο της ΑΣΚΤ τον Ιούνιο του ’98.
Μεταξύ άλλων προτάθηκαν8:
q Να επιδιωχθεί η συγκρότηση ενός οργανωμένου χώρου βιβλιοθηκών και αρχείων τέχνης στην Ελλάδα
q Να δρομολογηθούν ενέργειες σχετικά με τον εντοπισμό, την οργάνωση, την ασφαλή φύλαξη και την αξιοποίηση αρχείων τέχνης
__________

7. Μονιάρου- Παπακωνσταντίνου Βαλεντίνη. Αρχές βιβλιοθηκονομίας-είδη βιβλιοθηκών: σημειώσεις Α΄εξαμήνου. Αθήνα, 1997/8
8.Βιβλιοθήκες Τέχνης=Art libraries.Ο ρόλος και οι ιδιαιτερότητές τους:πρακτικά=their role and pecularity;proceedings, διημερίδα βιβλιοθηκών τέχνης, Αθήνα, 18/19 Ιουνίου 1998
q Να δημιουργηθεί Ένωση Βιβλιοθηκών Τέχνης που θα συνδεθεί με τις αντίστοιχες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής.


Οι βιβλιοθήκες Τέχνης αποτελούν υποσύνολο των ειδικών βιβλιοθηκών που παρουσιάζει αρκετές ιδιομορφίες ως προς τη φύση και τη μορφή του υλικού και τη διαχείριση της συλλογής.
Όταν πρόκειται όμως για ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη τέχνης, όπως η βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ τότε οι ιδιομορφίες και οι ιδιαιτερότητες περιπλέκονται, αποκτώντας ποικιλομορφία που αφορά στο χρήστη (λειτουργίες βιβλιοθηκών σχετικά με αναγνώστες), στη διαχείριση των συλλογών, στην οργάνωση του χώρου και φυσικά στην πολιτική προστασίας και συντήρησης του υλικού.
Το υλικό των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών είναι στη δικαιοδοσία όλων των μελών του ιδρύματος του οποίου τις ανάγκες η βιβλιοθήκη εξυπηρετεί. Η επιτόπια χρήση είναι σημαντικά μεγαλύτερη από ότι σε άλλες, μη ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες. Οι κίνδυνοι για τη συλλογή πολύ μεγαλύτεροι. (φθορές υλικού, καθημερινή μεταχείριση.)
Όσον αφορά λοιπόν στη διατήρηση του υλικού, η βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ καλείται να αντιμετωπίσει
όλες τις δυσκολίες που προκύπτουν από τη φύση της ως βιβλιοθήκη τέχνης, αλλά και εκείνες που
προκύπτουν από τη φύση της ως ακαδημαϊκή, προσπαθώντας παράλληλα να υποστηρίξει με το έργο
της τους σπουδαστές(προ- και μεταπτυχιακούς), τους καθηγητές και άλλους μελετητές (ειδικούς
ερευνητές) και γενικότερα τις δραστηριότητες της σχολής συμβάλλοντας άμεσα στην καλλιτεχνική, πολιτισμική και κοινωνική ανάπτυξη του ιδρύματος και των μελών του.
2Β. ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ




Έντυπο

Οπτικοακουστικό

Ακουστικό και οπτικό

Ψηφιακό και ηλεκτρονικό

Αντίγραφα έργων τέχνης (χαρακτικά)



Αναλυτικότερα η συλλογή περιέχει:
Βιβλία
34200
Περιοδικά
262
Dvd
+
VHS
1895
Microfilms
171
Χαρακτικά
550
Διαφάνειες
2700
Cd rom και μουσικά cd
569
Ηλεκτρονικές πηγές πληροφόρησης


Εδώ πρέπει να συμπεριληφθούν και κάποιες κατηγορίες υλικού που η βιβλιοθήκη δεν έχει εντάξει ακόμη επισήμως στη συλλογή της, και αυτές είναι:
Α)οι αφίσες (από ημερίδες, εκθέσεις ,πολιτιστικά δρώμενα, παρουσιάσεις κ.λ.π.)
Β)οι προσκλήσεις από όλες τις παραπάνω εκδηλώσεις
Γ)οι εφημερίδες και τα ένθέτά τους περιοδικά και συγκεκριμένα οι κυριακάτικες εφημερίδες που περιέχουν ένθετα με αφιερώματα στην τέχνη.


Οι παραπάνω κατηγορίες υλικού πιθανά θα ενταχθούν στο μέλλον επίσημα στη συλλογή, ενώ υπάρχει ενδιαφέρον για την ψηφιακή μεταφορά (σκανάρισμα, ψηφιακή φωτογράφηση) των αφισών και των προσκλήσεων που κατέχουν έναν σπουδαίο αριθμό στο σύνολό τους.
. ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ.





Α) ΕΝΤΥΠΟ

Το έντυπο υλικό της βιβλιοθήκης αποτελείται από βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες οι οποίες όμως δεν ήταν δυνατόν να καταμετρηθούν διότι δεν ανήκουν επίσημα στη συλλογή, αλλά κατά μέσο όρο αγοράζονται περίπου τέσσερις κάθε εβδομάδα.




Α1) βιβλία



Τα βιβλία της ΑΣΚΤ χαρακτηρίζονται γενικά από τις ιδιομορφίες που προκύπτουν όταν αναφερόμαστε σε εκδόσεις τέχνης.
Εκδόσεις με ιδιαίτερο χαρακτήρα, συχνά με μοναδικά χαρακτηριστικά (καλύμματα με πολλαπλές λειτουργίες, κουτιά/ ιδιαίτερης αισθητικής, βιβλία στολισμένα με διάφορους τρόπους και υλικά).
Κυριαρχεί η εικόνα. Πολλά βιβλία αποτελούνται αποκλειστικά από εικόνες. Άλλα περιέχουν εικόνες
κολλημένες στις σελίδες(παλαιές εκδόσεις), τα οποία φυσικά διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο καταστροφής ή είναι ήδη κατεστραμμένα.
Το ζήτημα σχετικά με τα βιβλία της ΑΣΚΤ επικεντρώνεται στο ότι ενδιαφέρει κυρίως η εικόνα.
Το χρώμα. Η ανάλυση. Κατά την επιτόπια χρήση των βιβλίων παρατηρεί κανείς πως οι χρήστες
αρκούνται στο να παρατηρούν τις εικόνες, να τις μελετούν, να τις φωτογραφίζουν και να τις φωτοτυπούν, με το ενδιαφέρον τους για το κείμενο σε δεύτερη μοίρα. Οι έγχρωμες φωτοτυπίες που παραγγέλνονται καθημερινά είναι αποκλειστικά εικόνες, φωτογραφίες, φωτογραφίες και απεικονίσεις έργων τέχνης, προσωπογραφίες, εγκαταστάσεις, γλυπτά, αποσπάσματα βίντεο αρτ, εικονογράφηση κ.α. σε αντίθεση με το μικρό ποσοστό φωτοτύπησης κειμένου. (κινήματα, ιστορία τέχνης, βιογραφικά στοιχεία καλλιτεχνών, αναλύσεις, φωτοτύπηση πληροφοριακών βιβλίων κ.α.).

Σε αυτό το σημείο κρίνεται απαραίτητο να αναφερθούν τα βασικά χαρακτηριστικά των εκδόσεων τέχνης.
Τα βιβλία τέχνης έχουν ένα απαγορευτικό: ως προς την καθολική ψηφιοποίηση του βιβλίου-έργου.
(livre d' artiste). Αυτό αποτελεί μία παράμετρο που επηρεάζει δραστικά την πολιτική και τις
διαδικασίες διατήρησης στις βιβλιοθήκες αφού αποσκοπούμε στη διατήρηση και του μέσου αλλά
και των πληροφοριών που περικλείει.


XΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚA ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΤΕΧΝΗΣ9

1.Σημασία εικόνας
2.Μέγεθος βιβλίων (μεγάλη ποικιλία μεγέθους, σχήματος, όγκου και βάρους.
Επικρατέστερες οι εκδόσεις με μεγάλες αναλογίες.
3.Ειδικές εκδόσεις, λευκώματα, αφιερώματα, εφημερίδες και περιοδικά, αφίσες.

9. Κωνσταντίνος Χούλης. Η μορφολογία και τα προβλήματα συντήρησης βιβλίων στις βιβλιοθήκες τέχνης.Βιβλιοθήκες Τέχνης: ο ρόλος και οι ιδιαιτερότητές τους. σ.154-165
1.ΣΗΜΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΑΣ ΣΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΕΧΝΗΣ

H εικόνα είναι αναπόσπαστο στοιχείο.
Εμφανίζεται χαραγμένη, τυπωμένη ή ζωγραφισμένη.
Αποτελεί την ειδοποιό διαφορά μεταξύ εκδόσεων τέχνης και άλλων εκδόσεων.
Οι εικόνες μπορεί να είναι τυπωμένες στο ίδιο τεύχος όπως το κείμενο, μπορεί να είναι
πραγματικές φωτογραφίες που ενσωματώνονται στα τεύχη του βιβλίου ή να είναι τυπωμένες
σε ανεξάρτητο χαρτί και να είναι προσαρτημένες στο φύλλο του τεύχους.
Η αμεσότητα του οπτικού μηνύματος είναι καταλυτική.
Η ανακάλυψη της φωτογραφίας και η πρόοδος της τυπογραφικής τεχνολογίας άλλαξαν τη μορφή του βιβλίου αλλά και την τεχνολογία κατασκευής του χαρτιού, του υποστρώματος πάνω στο οποίο τυπώνεται η εικόνα.



2. ΜΕΓΕΘΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό των εκδόσεων τέχνης είναι η μεγάλη ποικιλία στο μέγεθος, τον όγκο, το βάρος και το σχήμα. Επικρατέστερες οι εκδόσεις με μεγάλες αναλογίες, εμφανίζονται βέβαια και εκδόσεις μικρών διαστάσεων. Τα μεγέθη συνήθως εξαρτώνται από δύο παράγοντες. Ο πρώτος είναι η προσαρμογή στην αισθητικές ή ειδικές απαιτήσεις του περιεχομένου και ο δεύτερος οι οικονομικές δυνατότητες του εκδοτικού οίκου.
Η ανάγνωση των μεγάλων βιβλίων πρέπει να γίνεται σε κεκλιμένο επίπεδο, αν όχι σε κεκλιμένο σε επίπεδο.
Φυσικά το πρόβλημα που δημιουργείται είναι η φύλαξη στα ράφια καθώς και η τοποθέτηση. Μικρά και μεγάλα που γειτονεύουν διατρέχουν πάντα τον κίνδυνο της καταστροφής της μηχανικής τους αρτιότητας, όπως η αποκολλήσεις εξωφύλλων.



3.ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Πρόκειται για λευκώματα, αναμνηστικές εκδόσεις, αφιερώματα σε καλλιτέχνες.
Συχνά εκδίδονται σε μονά φύλλα που δε δένονται αλλά τοποθετούνται σε κουτί ή σκληρό φάκελο.
Η φύλαξη τους επιβάλλεται να είναι ιδιαίτερα προσεκτική και σύμφωνα με την πολιτική διατήρησης της βιβλιοθήκης Α.Σ.Κ.Τ. ταξινομούνται στην ειδική συλλογή και τοποθετούνται σε κλειστά κινητά ράφια.

Κλείνοντας το κεφάλαιο των βιβλίων, θα λέγαμε πως
τα βιβλία της βιβλιοθήκης της ΑΣΚΤ περιέχουν έργα τέχνης, φωτογραφημένα, πράγμα που μας οδηγεί στο συμπέρασμα : Τα έργα τέχνης τα μεταχειριζόμαστε πολύ λιγότερο απ΄ ότι τα βιβλία που περιέχουν έργα τέχνης. Επομένως οι φθορές που παρουσιάζονται στα βιβλία είναι σημαντικές,
καθώς αποτελούνται από ποικίλα υλικά (διαφορετικοί τύποι χαρτιού, μελανιών, δέρματος, χρώματος κλπ) άρα η χρήση των βιβλίων αναπόφευκτα οδηγεί στη φθορά, πόσο μάλλον όταν αναφερόμαστε σε ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη όπου η χρήση είναι πολύ μεγάλη.







Α2) περιοδικά


Εάν εξεταστεί η συλλογή των περιοδικών με τη σκοπιά της θεματικής ανάλυσης παρατηρούμε πως το σύνολο των περιοδικών αποτελεί μια σπουδαία αναδρομή της διαδρομής της τέχνης του παρελθόντος που συνδέεται σταδιακά με την παρουσίαση της σύγχρονης τέχνης και των τάσεών της.
Πολλοί τίτλοι, διεθνείς και εγχώριοι, με σπουδαία συμβολή στην ενημέρωση, την έρευνα και τη μελέτη
χάρη στη φύση τους. Η περιοδικότητα των εκδόσεων αυτών εξασφαλίζει διαρκή ενημέρωση και άμεση
επαφή με τάσεις, ιδέες, κινήματα και καλλιτέχνες, καλλιτεχνικά – πολιτιστικά δρώμενα στη Ελλάδα και το εξωτερικό.






Πρόκειται για 152 ξένα και 110 ελληνικά περιοδικά από τα οποία ενδεικτικά αναφέρονται τα ξένα ΑRTFORUM, ART IN AMERICA, FLASH ART, MODERN PAINTERS, EUROPEAN PHOTOGRAPHY, THE ART BULLETIN,
ART JOURNAL και τα ελληνικά ΖΥΓΟΣ, ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ, HIGHLIGHTS, ΔΕΛΤΑ D, EIΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ ΕΣΤΙΑ kαι τόσα πολλά ακόμα τα οποία στο σύνολό τους αποτελούν απαραίτητα βοηθήματα και εύκολα μπορεί κανείς να διακρίνει τη μεγάλη «κίνηση» τους στη βιβλιοθήκη.



Β) ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟ


Vhs kai dvd



Στο σύνολό της η συλλογή των οπτικοακουστικών τεκμηρίων περιέχει 1895 τεκμήρια.
Αποτελείται από βιντεοκασέτες και dvds.
Μεγάλο κομμάτι της συλλογής καταλαμβάνει η δωρεά της ΕΡΤ που περιέχει μαγνητοσκοπημένες εκπομπές, αφιερώματα σε καλλιτέχνες και συνεντεύξεις, ντοκιμαντέρ για τη ζωή και το έργο σημαντικών μορφών της τέχνης, ελληνικής και ξένης.




Το περιεχόμενο της συλλογής:

-Τέχνη
-Λοιπά θέματα

Μονογραφίες καλλιτεχνών


Βιβλιοθηκονομία
Αρχιτεκτονική

Ντοκιμαντέρ
Animation

Μόδα

Εκθέσεις

Βιντεοτέχνη

Διάφορα θέματα
Κινηματογράφος (κλασσικός, πειραματικός, ελληνικός κλπ.)
Το οπτικοακουστικό υλικό κατέχει περίοπτη θέση
στις βιβλιοθήκες τέχνης. Το οπτικό ερέθισμα που προαναφέρθηκε σχετικά με τη δύναμη της εικόνας στη σελίδα 23 («σημασία εικόνας στις εκδόσεις τέχνης») κάνει έντονη την παρουσία και την δυναμική του μέσα από την κινούμενη εικόνα που χαρακτηρίζει τα οπτικοακουστικά.
Ο συνδυασμός εικόνας και ήχου μάλιστα αποτελεί ίσως την πιο ολοκληρωμένη μορφή υλικού για μία βιβλιοθήκη τέχνης (και ειδικά εάν πρόκειται για βιβλιοθήκη παραστατικών τεχνών) κι αυτό γίνεται κατανοητό αν αναλογιστεί κανείς πόσο σημαντική είναι η δυνατότητα που δίνεται στο κοινό να παρακολουθεί καλλιτέχνες να μιλούν για το έργο τους ή περιηγήσεις σε μουσεία.
Φυσικά όταν μιλάμε για βιντεοτέχνη ή για perfrormance είναι σαφές πως οι συγκεκριμένες μορφές τέχνης δεν είναι δυνατόν να αποδοθούν ολοκληρωμένα σε έντυπη μορφή.
Στο άρθρο του στο περιοδικό Αriadne o Daniel Teruggi γράφει χαρακτηριστικά: « o ερχομός της κινούμενης εικόνας έδωσε την εντύπωση πως η ζωή μπορεί να καταγραφεί και να εξομοιωθεί και αυτή η νέα προσέγγιση της μνήμης έδωσε το πράσινο φως για τη γέννηση του ραδιοφώνου, του σινεμά, της τηλεόρασης. Ο κινηματογράφος (και κατεπέκταση οι οπτικοακουστικές μορφές υλικού) χαρακτηρίζεται από μία τρομερή δυνατότητα: χωρά μέσα του όλη την πραγματικότητα και έχει τη δύναμη να χτίζει νέες πραγματικότητες στο μυαλό των ανθρώπων…»10.
Και όσον αφορά μάλιστα σε μία κοινότητα καλλιτεχνών, όπως αυτή που εξυπηρετεί η βιβλιοθήκη, είναι σημαντικό να σημειωθεί το εξής: οι καλλιτέχνες, άτομα με ιδιαίτερες ευαισθησίες και αποδέκτες πολλαπλών ερεθισμάτων, σίγουρα έχουν την ανάγκη της κινούμενης εικόνας και του ήχου ως πηγή έμπνευσης αλλά και ως εξομοίωσης της πραγματικότητας.


__________

10. Daniel Teruggi. Can we save our a/v heritage? Ariadne magazine, issue 39 April 2004. προσπελάσιμο στη διεύθυνση www.ariadne.ac.uk
Η ο/α συλλογή λοιπόν έχει μεγάλη σπουδαιότητα σε μία βιβλιοθήκη τέχνης και μάλιστα σε μία ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη τέχνης, όπως αυτή της Α.Σ.Κ.Τ.







Γ) ΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ



Γ1) CDs μουσικά


Το τμήμα της συλλογής που περικλείει τα μουσικά cds δεν χρησιμοποιείται ιδιαίτερα. Τα συγκεκριμένα τεκμήρια περιέχουν κύρια κλασσική μουσική, σονάτες και όπερες και φυλάσσονται στο τμήμα των οπτικοακουστικών.
Αποτελεί μικρό κομμάτι της συλλογής της βιβλιοθήκης και ίσως ιδιαίτερη μνεία να μην ήταν απαραίτητη αν δεν υπήρχε ένα σημείο που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή, κι αυτό είναι το ζήτημα της προληπτικής προστασίας των μέσων αυτών.
Στην καθημερινή ζωή παρατηρούμε διαρκώς τον σχεδόν βίαιο τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος μεταχειρίζεται τα cds.
Η λανθασμένη αυτή νοοτροπία αποφέρει πολύ σύντομα επιβλαβείς συνέπειες για τα cd πράγμα που θα μπορούσε η βιβλιοθήκη να συμπεριλάβει σε ένα γενικότερο πλαίσιο ενημέρωσης του κοινού της για τη προστασία του υλικού, εντός και εκτός βιβλιοθήκης. Σύμφωνα με τους ειδικούς επιστήμονες του Canadian Conversation Institute τα cds αποτελούν μία μορφή υλικού που είναι από τις πιο επιρρεπής στην καταστροφή.11

__________

11. The canadian conversation institute. Prεserivng my heritage:How to care of… . προσπελάσιμο στη διεύθυνση http://www.preservation.gc.ca/
Δ) ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΥΛΙΚΟ



Δ1) CD rom



Τα cdroms της βιβλιοθήκης μπορούν να διαιρεθούν δε δύο κατηγορίες που φαίνονται στο σχήμα που ακολουθεί:

Cd rom



Ανεξάρτητες εκδόσεις συνοδευτικό υλικό


Ορίζοντας τις «ανεξάρτητες εκδόσεις» θα λέγαμε πως κάποια cds κυκλοφορούν αυτόνομα, είτε περιέχοντας τη δουλειά κάποιου καλλιτέχνη-σπουδαστή ή κάποια επιστημονική ή φοιτητική εργασία σε ηλεκτρονικό format (όπου θα μπορούσαν να ενταχθούν στη γκρίζα βιβλιογραφία), είτε αποτελώντας δωρεάν προϊόν από τις κυριακάτικες εφημερίδες.
Το συνοδευτικό υλικό (accompanying material) είναι το υλικό που συνοδεύει ένα έργο και στην περίπτωση του ηλεκτρονικού συνοδευτικού υλικού μιλάμε είτε κάποιο παιχνίδι, πρόγραμμα υπολογιστή προς εγκατάσταση, αρχεία acrobat reader, animated cd ή ακόμα flash cd.
To τμήμα αυτό της συλλογής δε βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη ούτε σε προτεραιότητα, όπως συμβαίνει όμως και με το μουσικά cds χρήζει προσεκτικής μεταχείρισης και φροντίδας και γι αυτό συγκεκριμένος υπολογιστής προορίζεται για την προσπέλαση των cdroms με τη βοήθεια πάντα του προσωπικού.


Δ2) ηλεκτρονικά περιοδικά



Πρόκειται κατά κύριο λόγο για ξενόγλωσσα περιοδικά που είτε υπάρχουν δε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή, είτε μόνο σε ηλεκτρονική. Διατίθενται κυρίως μέσω του HEAL LINK (Δίκτυο Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών) και η πρόσβαση είναι δυνατή μόνο μέσω των Η/Υ του τοπικού δικτύου της Α.Σ.Κ.Τ. .
Κάποια από αυτά είναι τα παρακάτω:

§ African arts
§ Animation magazine
§ Art bulletin, the
§ Gazette des beaux-arts
§ Goya
§ Leonardo











Ε) ΟΠΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ




Ε1) mikrofilms


Τα μικροφίλμ είναι σειρές φωτογραφιών που αναπαράγουν σε πολύ μικρές διαστάσεις κείμενα προς αρχειοθέτηση.
Στη συλλογή της βιβλιοθήκης υπάρχουν περιοδικά τέχνης σε μορφή μικροφίλμ.
Η χρήση του δυστυχώς περιορίζεται σε μικρό κομμάτι χρηστών, κυρίως σε καθηγητές της Σχολής και σπανιότερα σε ερευνητές.
Ακολουθεί ο κατάλογος των περιοδικών που βρίσκονται στη συγκεκριμένη μορφή.



Microfilm:

Ελληνικά:
1.Αγγλο-ελληνική επιθεώρηση
2.Αιξωνή
3.Δελτίον της Εστίας
4.Εικονογραφημένη Εστία
5.Ελληνικά γράμματα
6.Ελληνική δημιουργία
7.Εστία
8.Η ελληνική τέχνη εικονογραφημένη
9.Η Ευτέρπη
10.Κριτική και τέχνη
11.Μούσα
12.Ο αιώνας μας
13.Ο καλλιτέχνης
14.Πανδώρα
15.Τέχνη
16.Φιλότεχνος

και το γαλλικό:
17.cahiers d’art.




H μεγάλη απόκλιση στην ποσότητα (παρατηρούμε πως τα μικροφίλμ περιοδικά είναι ελληνικά όλα εκτός από ένα) έχει να κάνει με το γεγονός ότι τα ξένα περιοδικά βρίσκονται (εκτός από την έντυπη μορφή) κατά κύριο λόγο σε ηλεκτρονική μορφή, ενώ τα ελληνικά δε παρουσιάζουν αυτό το χαρακτηριστικό.
Μιλάμε για περιοδικά που η πρώτη τους έκδοση ξεκινά από τα τέλη του 19ου αιώνα και φτάνει περίπου στη δεκαετία του 1940.
E2) διαφάνειες (slides)


Σε πολλές μεγάλες βιβλιοθήκες του εξωτερικού τα slides αποτελούν ένα σπουδαίο κομμάτι της συλλογής. Στην εν λόγω βιβλιοθήκη δε θα μπορούσαμε μάλλον να ισχυριστούμε ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο.
Οι διαφάνειες αποτελούν ένα από τα μάλλον ανενεργά στοιχεία του υλικού και χρησιμεύουν κυρίως για την υποστήριξη εκπαιδευτικών μεθόδων των καθηγητών της σχολής και όχι τόσο για χρήση μέσα στο χώρο της βιβλιοθήκης.
Αυτό βέβαια θα μπορούσε να οφείλεται σε δύο λόγους. Ο πρώτος είναι η απουσία διασκοπίου12 κάτι που αποτελεί τον πρακτικής υφής λόγο που προκαλεί την αδράνεια των διαφανειών. Ο δεύτερος είναι ο μικρός ή και ανύπαρκτος βαθμός εξοικείωσης των ελλήνων χρηστών σχετικά με την χρήση slides στις βιβλιοθήκες και φυσικά με τον χειρισμό των αντίστοιχων μηχανημάτων προβολής.
12. διασκόπιο: προβολέας διαφανών εικόνων ή φωτογραφικών διαφανειών.
Στ) χαρακτικά




χαρακτικά



H χαρακτική τέχνη είναι η αποτύπωση εικόνων, σχεδίων σε μόνιμη μήτρα για την παραγωγή αντιτύπων. Υπάρχουν τρία είδη χαρακτικής. Σε πέτρα, σε ξύλο ή σε μέταλλο.

Τα χαρακτικά της συλλογής αποτελούν αντίγραφα γνήσιων έργων και είναι προσβάσιμα στο κοινό.
Πρόκειται για τεκμήρια που χρήζουν ειδικής φροντίδας και μεταχείρισης αφού είναι έργα τέχνης σε χαρτί.
Φυλάσσονται σαν ξεχωριστό κομμάτι της συλλογής σε ειδικό σημείο απομονωμένα από τα υπόλοιπα τεκμήρια και προφυλαγμένα από τη σκόνη και τις βλαβερές επιδράσεις των αυξομειώσεων της θερμοκρασίας και του φωτός.

3α. έντυπο υλικό






Αρχικά πρέπει να αναφερθεί πως η πρόσβαση στις συλλογές είναι ελεύθερη σε όλους. Εξαιρούνται οι συλλογές των παλαιών και πολύτιμων βιβλίων και του οπτικοακουστικού –ηλεκτρονικού υλικού (vhs,cd-rom,)στις οποίες η πρόσβαση γίνεται μέσω του προσωπικού της βιβλιοθήκης.

Έτσι, αναφορικά με παλιές και πολύτιμες εκδόσεις που η χρονολόγησή τους ξεκινά από τα μέσα του 17ου αιώνα χαρακτηριστικά είναι τα κινητά ράφια (φωτογραφία στην επόμενη σελίδα) που φιλοξενούν λοιπόν τη λεγόμενη «ειδική συλλογή» (ΕΙΔ. ΣΥΛ.).
Τα κινητά ράφια αποσκοπούν στην προφύλαξη των τεκμηρίων από τη σκόνη, την υγρασία, τις αυξομειώσεις της θερμοκρασίας και από τη συχνή χρήση και την σκληρή μεταχείριση.
Σε περίπτωση που τεκμήρια της ειδικής συλλογής
Αποτελέσουν αποτελέσματα αναζήτησης του καταλόγου της βιβλιοθήκης τότε ο υπεύθυνος εξυπηρέτησης φροντίζει να προωθήσει το τεκμήριο στο χρήστη υπό δύο προϋποθέσεις:

i. η χρήση του τεκμηρίου γίνεται υπό την επίβλεψη του υπευθύνου εξυπηρέτησης ή κάποιου άλλου στελέχους του προσωπικού
ii. απαγορεύεται ρητά η φωτοτύπηση, φωτογράφηση και οποιαδήποτε άλλη διαδικασία εκτός από τη μελέτη του τεκμηρίου (φυσικά αποκλείεται ο δανεισμός).

Σχετικά τώρα με τις διαδικασίες διατήρησης του υλικού ένα σημείο που θα εξετάσουμε είναι η συνεργασία με το βιβλιοδέτη κο Κουτσιαύτη.
Πώς λειτουργεί το σύστημα αυτό;
Ο/η υπεύθυνος/η συντήρησης της βιβλιοθήκης αναλαμβάνει τη συλλογή όλων των τεκμηρίων (βιβλία, περιοδικά) τα οποία χρειάζεται να δεθούν. Στην περίπτωση αυτή βέβαια ο υπεύθυνος θα πρέπει να φροντίσει:
q Να κατοχυρώσει με λεπτομερείς συμφωνίες την κατάλληλη φροντίδα του αντικειμένου.
q Την έναρξη και την αποπεράτωση των διαδικασιών σε καθορισμένα χρονικά όρια.
q Να βεβαιωθεί ότι οι προτεινόμενες εργασίες είναι οι πλέον κατάλληλες.
q Να επιλέξει το συντηρητή με τα κατάλληλα προσόντα, την εμπειρία και την ικανότητα να αναλάβει το συγκεκριμένο έργο
q Να εξασφαλίσει την ποιότητα εργασίας.

Στην περίπτωση της βιβλιοθήκης της Α.Σ.Κ.Τ. όμως τα τρία τελευταία σημεία είναι ήδη εξασφαλισμένα, αφού η συνεργασία με τον κο Κουτσιαύτη διαρκεί ήδη πολλά χρόνια και τα αποτελέσματα της εργασίας του φανερώνουν το εξής:
Μηδέν τοις εκατό στο σύνολο των βιβλίων παρουσιάζουν την παραμικρή φθορά μετά την επέμβασή του.
Η εργασία του εν λόγω βιβλιοδέτη
q Εξασφαλίζει την προστασία του κειμένου
q Δεν προκαλεί την καταπόνηση του συνόλου των φύλλων
q Διευκολύνει την ανάγνωση και ακόμη και τη φωτοτύπηση των τεκμηρίων.




Το προσωπικό της βιβλιοθήκης θα πρέπει βέβαια να γνωρίζει τις συλλογές, την ιστορία τους, τα υλικά που απαρτίζουν το περιεχόμενό τους. Έτσι θα μπορούσαν να καταλάβουν ακόμα καλύτερα τα προβλήματα διατήρησης των συλλογών τους.
Ακόμη θα πρέπει να γνωρίζουν ότι:
q Το υλικό που χρησιμοποιείται εκτεταμένα πρέπει να υπάρχει σε παραπάνω από ένα αντίτυπα (λ.χ. Το Λεξικό Ελλήνων Καλλιτεχνών της Μέδουσας). Ακόμα να εξετάζεται το ενδεχόμενο αντιγραφής του υλικού αυτού σε άλλη μορφή, πιο ανθεκτική στη συχνή χρήση.
q Το κοινό θα πρέπει να ενημερώνεται για τα παραπάνω αντίγραφα και να ενθαρρύνεται για τη χρήση τους.
q Θα πρέπει να είναι ενημερωμένοι για τυχόν περιορισμούς που μπορεί να παρουσιάζουν στο χειρισμό κάποια αντίτυπα
q Θα πρέπει να κατέχουν τον ορθό χειρισμό των βιβλιακών και αρχειακών υλικών.

1α)Αιτίες φθοράς έντυπου υλικού


Πειράματα που έγιναν από επιστήμονες όπως ο Sutermeister το 1929 και ο Barrow στη δεκαετία του ’6013 εδραίωσαν επιστημονικά τους κύριους λόγους φθοράς του έντυπου υλικού των βιβλιοθηκών και των αρχείων.





§ Εσωτερικές αιτίες φθοράς


Οι εσωτερικές αιτίες φθοράς συνδέονται με την ανάγκη για μεγαλύτερη παραγωγή χαρτιού, με οικονομικότερους όρους και αφορούν στις χαρτοβιομηχανίες.
Στις μέρες μας η ζήτηση για χαρτί είναι τόσο αυξημένη που επιβάλλει διαδικασίες και υλικά που έχουν ως αποτέλεσμα την παραγωγή χαρτιού κατώτερης ποιότητας

Μία από τις πρωταρχικές αιτίες φθοράς του χαρτιού είναι η οξύτητα.
Τέσσερις παράγοντες οδηγούν στην εμφάνιση οξύτητας του χαρτιού:
i. Οι καρβοξυλικές ομάδες
ii. Η μερική ή ολική υδρόλυση του θεϊικού καλίου αργιλίου
iii. Το θειικό οξύ σε σιδηρούχα μελάνη
iv. Το διοξείδιο του θείου στο περιβάλλον του χαρτιού.



___________

13. Αρχές της ΙFLA για τη φροντίδα και τη μεταχείριση του υλικού της βιβλιοθήκης σε μετάφραση της Εύας Σεμερτζάκη.

Η οξύτητα κάνει το χαρτί να χάνει την αντοχή του λόγω της υδρόλυσης των μορίων της κυτταρίνης. Η πολυμερική αλυσίδα σπάει σταδιακά και το χαρτί γίνεται εύθραυστο, αδύναμο, λεκιάζει μερικές φορές σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που καθιστά την ανάγνωση του κειμένου ή των εικόνων αδύνατη και το χαρτί σιγά σιγά αποσυντίθεται.

Η τιμή του οξέος αναφέρεται ως pH.
Η τιμή 7 του pH είναι μία ουδέτερη τιμή, ενώ μεγαλύτερες τιμές δηλώνουν αλκαλικότητα και μικρότερες οξύτητα. Η κλίμακα όμως είναι λογαριθμική και συνεπώς το pH 5 είναι δέκα φορές πιο όξινο από ότι το 6 και το 4 100 φορές πιο όξινο από το 6.§ Εξωτερικές αιτίες φθοράς


1. θερμοκρασία και σχετική υγρασία

2. φως και σκοτάδι

3. ατμοσφαιρική μόλυνση

4. βιολογικές αιτίες φθοράς

5. καταστροφές

6. παραβίαση ασφαλείας

7. κακομεταχείριση.





1β) Η αντιμετώπιση




Τα έντυπα τεκμήρια είναι κατά κύριο λόγο επιρρεπή στις εγγενείς (εσωτερικές) αιτίες φθοράς λόγω της οργανικής φύσης των υλικών τους.
Οι διαδικασίες της φθοράς όμως μπορούν να ελαττωθούν σημαντικά εάν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα ως προς:


q την ρύθμιση και διατήρηση των περιβαλλοντολογικών συνθηκών.

Η ανάπτυξη βιολογικών παραγόντων φθοράς μειώνεται σημαντικά όταν τα επίπεδα της σχετικής υγρασίας είναι μειωμένα. Προτεινόμενες τιμές για τα επίπεδα θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας:
13-18 C και 55-65 % αντίστοιχα.
Μεγάλες και συχνές διακυμάνσεις θα πρέπει να αποφεύγονται.
Στα αναγνωστήρια το φως θα πρέπει να είναι 350 lux.
Η συγκεκριμένη βιβλιοθήκη που βρίσκεται σε περιοχή αυξημένων τιμών καυσαερίων, αφού στεγάζεται την οδό Πειραιώς θα ήταν καλό να έχει τη δυνατότητα φιλτραρίσματος του αέρα που εισέρχεται στο χώρο.


q την καθαριότητα

Τα τεκμήρια στα ράφια καθαρίζονται συστηματικά από τις σκόνες αλλά θα ήταν σημαντικό να γίνονταν χρήση χημικών προϊόντων δοσμένων από ειδικούς που θα δρούσαν ως απολυμαντικά μέσα.
Φυσικά απαγορεύεται το κάπνισμα και η κατανάλωση ποτών και τροφίμων.



q την χρήση των συλλογών


Οδηγίες για τη χρήση του υλικού βρίσκονται στα ενημερωτικά φυλλάδια της βιβλιοθήκης και η οδηγία στα αναγνωστήρια είναι σαφής :
« Μην επανατοποθετείτε τα βιβλία στα ράφια!»
Θα ήταν καλό όμως να απαγορεύεται η χρήση μελάνης ή στυλό και να επιτρέπεται η χρήση μολυβιού αποκλειστικά.
Ένα ζήτημα που προκύπτει εδώ βέβαια είναι το εξής: Οι σπουδαστές επισκέπτονται τη βιβλιοθήκη είτε στα διαλείμματα των εργαστηρίων τους είτε μετά από το εργαστήριο και εκ των πραγμάτων τα βιβλία λερώνονται από χέρια ή ρούχα γεμάτα κάρβουνο, μολύβι ή μπογιά κι αυτό είναι χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή από το προσωπικό της εξυπηρέτησης.





q φωτοτύπηση και φωτογράφηση των τεκμηρίων


Τα προβλήματα που προκύπτουν από τη φωτοτύπηση αντιμετωπίζονται δραστικά από τη βιβλιοθήκη.
Έχοντας λάβει υπ΄ όψιν ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των εκδόσεων τέχνης (μεγάλες αναλογίες) η διοίκηση έχει αποφασίσει πως βιβλία μεγάλου μεγέθους δε φωτοτυπούνται παρά μόνο φωτογραφίζονται στον ειδικά διαμορφωμένο θάλαμο φωτογράφησης. Τα βιβλία της ειδικής συλλογής επίσης δε φωτοτυπούνται. Προβλήματα ασυνεννοησίας δυστυχώς πάντα προκύπτουν με το κοινό και παντού αλλά όντας τμήμα μίας κοινότητας καλλιτεχνών η βιβλιοθήκη της Α.Σ.Κ.Τ. εκ των πραγμάτων λειτουργεί επηρεασμένη από το γενικότερο κλίμα της σχολής και προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ της χαλαρότητας του κοινού και της σοβαρότητας των ζητημάτων προστασίας του υλικού της.


1γ)οι εφημερίδες


Είναι γνωστό πως οι εφημερίδες είναι τυπωμένες σε πολύ κακής ποιότητα χαρτί. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με το μεγάλο τους μέγεθος κάνει τη διατήρηση αλλά και την πρόσβαση επισφαλή.
Η συλλογή των εφημερίδων δεν ανήκει στην επίσημη συλλογή της βιβλιοθήκης. Παραμένει όμως συλλογή υλικού. Και θα μπορούσαν αν όχι να ενταχθούν επισήμως να επεξεργαστούν με κάποιο άλλο τρόπο, αλλά και διαφορετικό σκεπτικό: οι εφημερίδες που αγοράζονται είναι αποκλειστικά κυριακάτικες κι αυτό γιατί οι συγκεκριμένες περιέχουν ένθετα με αφιερώματα στην τέχνη. Θα μπορούσαν λοιπόν κάθε εβδομάδα να απομονώνονται τα αφιερώματα που ενδιαφέρουν και να μεταφέρονται σε άλλη μορφή μέσω λ.χ. του σκαναρίσματος ή της φωτογράφησης.
Έτσι θα είχε ήδη δημιουργηθεί ή θα ξεκινούσε η δημιουργία ενός σπουδαίου αρχείου με συνεντεύξεις καλλιτεχνών, αφιερώματα σε εκθέσεις και πολιτιστικά δρώμενα.
Μία λύση που δίνει το CCI14 είναι η φύλαξη των εφημερίδων σε κουτιά, αποφεύγοντας όμως να τις συνοστίζουμε μέσα σ΄ αυτά. Επίσης προτείνει να τις μεταχειριζόμαστε φορώντας χειρουργικά γάντια λόγω της κακής ποιότητας του χαρτιού. Στο άρθρο του στο περιοδικό Ariadne o McKitterick15 υποστηρίζοντας τη δύναμη του τύπου και την άδικη μεταχείριση της εφημερίδας από τις πολιτικές των βιβλιοθηκών αναφέρει πως οι μισή καταγεγραμμένη γνώση του προηγούμενου αιώνα που προέρχεται από εφημερίδες καταστράφηκε λόγω της απουσίας ενδιαφέροντος για τη διατήρηση των τεκμηρίων της μορφής αυτής.

__________

14. The canadian conversation institute. Prεserivng my heritage:How to care of… . προσπελάσιμο στη διεύθυνση http://www.preservation.gc.ca/
15. David McKitterick. Do we want to keep our newspapers? Ariadne magazine, issue 35, December 2004.προσπελάσιμο στη διεύθυνση http://www.ariadne.ac.uk/


Βέβαια, όσον αφορά στις εφημερίδες υπάρχει και το καταπληκτικό παράδειγμα της Αυστραλίας και το πρόγραμμα Ν-PLAN που αξίζει να αναφερθεί.
Το πρότζεκτ ξεκίνησε ως ερευνητικό πρόγραμμα του Council of Australian Libraries (www.casl.org.au) στις αρχές της δεκαετίας του 90.Ξεκινώντας τη δρομολόγηση του πρότζεκτ το 2002 η εθνική βιβλιοθήκη της Αυστραλίας (http://www.nla.gov.au/) είχε ως θέση της ότι «τίποτα δε δίνει πιο ολοκληρωμένη οπτική για την κοινωνική ζωή ενός τόπου από το σύνολο των εφημερίδων του. Κυρίαρχο σημείο της φιλοσοφίας του N-PLAN λοιπόν ήταν να δοθεί δυνατότητα πρόσβασης του κοινού σε μία συλλογή εφημερίδων που δε θα ήταν κιτρινισμένες, φθαρμένες και απρόσιτες. Έτσι η τεράστια συλλογή μεταφέρθηκε στη μορφή του μικροφίλμ και των διαφανειών και διατηρήθηκε η αρχή της συντήρησης:preservation and access
3β . οπτικοακουστικό υλικό



Η πολιτική της βιβλιοθήκης για το οπτικοακουστικό της υλικό είναι δεδομένη: βιντεοκασέτες και dvd δεν δανείζονται σε κανέναν και η μόνη περίπτωση να βγουν εκτός βιβλιοθήκης είναι εάν χρησιμοποιηθούν για κάποια προβολή, οργανωμένη από την ίδια τη βιβλιοθήκη.
Η πρόσβαση στο υλικό αυτό γίνεται πάντα με τη βοήθεια του προσωπικού και κυρίως του υπευθύνου των Ο/Α. Παρέχονται τέσσερις τηλεοράσεις με βίντεο και ισάριθμα dvd players και ο ρόλος της διατήρησης εδώ είναι διπλός.
Α)διατήρηση των τεκμηρίων
Και Β)διατήρηση των μηχανημάτων προβολής.
Οι μαγνητικές ταινίες κατασκευάζονται συνήθως από ένα μαγνητικό υπόστρωμα χρωμίου ή οξειδίου του σιδήρου που συνδέεται με μία κόλλα πάνω στη βάση πολυεστερικού φιλμ. Καθώς λοιπόν η πληροφορία αποθηκεύεται πάνω στη μαγνητική ταινία σε ίχνη που σχηματίζονται από μαγνητισμένα σωματίδια, κάθε απώλεια ή κακή διευθέτηση του μαγνητικού οξειδίου προκαλεί απώλεια της πληροφορίας.
Παρακάτω παρατίθεται ένας οδηγός16 για τη σωστή και ακίνδυνη μεταχείριση των βιντεοκασετών.


ΤΙ ΝΑ ΚΑΝΕΤΕ ΓΙΑ ΤΙΣ ΒΙΝΤΕΟΚΑΣΕΤΕΣ ΣΑΣ
ü Πάντοτε να βγάζετε την ταινία από το βίντεο όταν έχει φτάσει στο τέλος ή εάν την έχετε γυρίσει στην αρχή
ü Αποθηκεύετε τις ταινίες σε μέρος δροσερό και σε στεγνό χώρο.
ü Προστατέψτε το βίντεο και τις ταινίες από τη σκόνη
ü Ακολουθήστε τις συμβουλές του κατασκευαστή των μηχανημάτων (βίντεο) και ενημερώστε το κοινό για αυτές.
__________

16. Wheeler, J. The Do’s and Don’ts of Videotapes.SMPTE journal June 1983.
ü Χρησιμοποιείτε την κασέτα καθαρισμού μετά την αναπαραγωγή χαλασμένης κασέτας.


ΤΙ ΝΑ μην ΚΑΝΕΤΕ ΓΙΑ ΤΙΣ ΒΙΝΤΕΟΚΑΣΕΤΕΣ ΣΑΣ
Μην τις αφήνετε στον ήλιο
Μην τις αποθηκεύετε σε υπόγειο
Μην τις αποθηκεύετε σε ξύλινα ράφια
Μην τις αποθηκεύετε σε χάρτινα κουτιά.


H κακή χρήση , η αμέλεια και η άγνοια αποτελούν τις κύριες αιτίες φθοράς των ταινιών και των dvds. Πρόσφατα αποκτήματα της συλλογής η δωρεά του Δάκη Ιωάννου που περιείχε performance των Bruce Nauman, Vito Acconci και βιντεοτέχνη του Viola. Προφανώς δηλαδή μιλάμε για τεκμήρια που δεν έχουν αντίστοιχη κάλυψη από έντυπο υλικό και η προστασία τους είναι πολύ σημαντική.
Οι οδηγίες χρήσης των μηχανημάτων βρίσκονται στο χώρο με την Ο/Α συλλογή.

Η επίδραση της συχνής πρόσβασης στα οπτικοακουστικά έχει σχηματοποιηθεί ως εξής:

Μεγάλος αριθμός πληροφοριών αποθηκεύεται σε κάθε ταινία

Μεγαλύτερη χρήση της συγκεκριμένης ταινίας

Μεγαλύτερη φθορά της συγκεκριμένης ταινίας




Όσον αφορά στη διάρκεια ζωής των vhs και
των dvds δεν υπάρχει κάποια σταθερή αναφορά προσδιορισμένη αλλά σίγουρα μπορούμε να προσέξουμε την ποιότητα της αντιγραφής τους, τη σωστή μεταχείριση και διαχείριση, τη μεταφορά τους και τις συνθήκες αποθήκευσής τους.




Iδιαίτερα τα dvds αποτελούν νέο προσανατολισμό της βιβλιοθήκης ως προς τις προσκτήσεις μιας και η συλλογή άρχισε να «ανοίγεται» σημαντικά στον κινηματογράφο. Αγοράστηκαν αντικλεπτικά που εφαρμόστηκαν στα dvd για την ασφάλεια της συλλογής και η διαδικασίες πρόσκτησης O/A yλικού προχωράνε.
Σχετικά με τη διατήρηση όμως; Μία φορά το χρόνο οι βιντεοκασέτες αναπαράγονται στο βίντεο με τη χρήση του fast forward, πράγμα που γυμνάζει θα έλεγε κανείς την ταινία. Ελέγχονται για τυχόν φθορές και φυσικά, πάντα διατίθενται για πρόσβαση σε αντίγραφο και σπανιότατα σε πρωτότυπη μορφή.
Τέλος, δίνονται οι τιμές θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας που συνιστώνται για τη σωστή φύλαξη των dvds στον ακόλουθο πίνακα:


MEDIA TEMPERATURE RELATIVE HUMIDITY
Dvd -10C to 23C 20- 50 %
Dvd-r -20C to 50C 05- 90 %

Οι τιμές είναι σύμφωνα με το ISO18925 , IT9.25. και παρμένες από την ιστοσελίδα της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Καναδά.









3γ. ακουστικό υλικό



Το ακουστικό υλικό της βιβλιοθήκης, δηλαδή τα cds της μουσικής δε χρησιμοποιείται σχεδόν καθόλου. Παραμένει υπό σταθερές συνθήκες φύλαξης και σε σταθερές θερμοκρασίες, απρόσβλητο από περιβαλλοντολογικές συνθήκες. Στη φωτογραφία διακρίνεται ο χώρος φύλαξης των cds.
Πρόκειται για χώρο στο τμήμα των οπτικοακουστικών όπου παραμένουν κλειδωμένα και θα μετακινηθούν μόνο για πιθανή χρήση.
Η φθορά των cds έρχεται κυρίως μέσα από τη χρήση. Οι ηχογραφήσεις γενικά είναι πιθανόν να πληγούν από χημική, μηχανική ή φυσική φθορά.
Υπερβολική έκθεση σε θερμότητα και υγρασία είναι ιδιαίτερα επιβλαβής. Σε σχέση με τα υπόλοιπα είδη ηχογράφησης (δίσκοι βινυλίου, LPs, 45s, 78s ή κασέτες) τα cds έχουν καλύτερη μοίρα, αφού είναι πιο ανθεκτικά στην επαναλαμβανόμενη χρήση και στην κακομεταχείριση.
Επικίνδυνη είναι όμως η αναπαραγωγή τους σε βρώμικα ή κακής κατάστασης μηχανήματα.
Βέβαια, τα cds όντας πολύ πρόσφατος γόνος της ψηφιακής τεχνολογίας δεν έχουν προλάβει να μελετηθούν σε βάθος, έστω χρονικό.
Το σημείο που θέλει προσοχή εδώ είναι η μεταχείριση κυρίως και πολύ λιγότερο η συνθήκες φύλαξης. Τα καθαρά χέρια είναι μία απαραίτητη προϋπόθεση για την επαφή με τα cds αφού έχουν την ιδιότητα να απορροφούν λίπη και βρωμιά από το δέρμα.
Οπωσδήποτε κατά τη φύλαξη πρέπει να έχουν κάθετη θέση και ποτέ οριζόντια και να αποφεύγεται η έκθεση στο φως.
Σχετικά με την αποθήκευση καλό θα ήταν να αποφεύγουμε τις πλαστικοποιημένες χάρτινες θήκες (paper sleeves) και να προτιμούμε τις πλαστικές σκληρές θήκες.
Για τον καθαρισμό τους από τη σκόνη και τα σωματίδια αρκεί το απαλό τρίψιμο με ένα μαλακό ύφασμα χωρίς τριχίδια ή κρόσσια.
Ένας οδηγός φροντίδας και μεταχείρισης των cds δίνεται παρακάτω:

ΤΙ ΝΑ ΚΑΝΕΤΕ ΓΙΑ ΤΑ CD ΣΑΣ
ü Να τα κρατάτε είτε από το περίγραμμά τους είτε από την οπή τους στο κέντρο.
ü Χρησιμοποιείτε μόνο αδιάβροχους μαρκαδόρους για να γράφετε πάνω στην εξωτερική τους επιφάνεια.
ü Χρησιμοποιείτε ειδικές πλαστικές θήκες και κάθετη διάταξη στη φύλαξη
ü Όσο παραμένουν στη θήκη τους τα cds δεν φθείρονται.
ü Να τα επανατοποθετείτε στη θήκη αμέσως μετά τη χρήση.
ü Για εγγράψιμα cds, να ανοίγετε τη συσκευασία τους μόνο όταν είστε έτοιμοι για την εγγραφή
ü Τσεκάρετε την επιφάνειά τους πριν την αναπαραγωγή γιατί χαλασμένα cds προκαλούν ζημιές στα μηχανήματα αναπαραγωγής.
ü Χρησιμοποιείται τα ειδικά καθαριστικά υγρά



ΤΙ ΝΑ μην ΚΑΝΕΤΕ ΓΙΑ ΤΑ CD ΣΑΣ
Μην αγγίζετε την επιφάνειά τους
Μην τα λυγίζετε
Μην κολλάτε αυτοκόλλητα / ετικέτες στα cds
Μην τα φυλάσσετε οριζόντια
Μην τα εκθέτετε σε θερμότητα και υγρασία
Μην τα εκθέτετε σε φυσικό φως, προτιμούν το σκοτάδι
Μην σημειώνετε στην κάτω επιφάνεια
Μην τα καθαρίζετε κυκλικά, αλλά φανταστείτε τη φορά των ακτινών της ρόδας ενός ποδηλάτου.




Τιμές θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας που συνιστώνται:


MEDIA TEMPERATURE RELATIVE HUMIDITY
CDs 15- 20C 25- 45 %
CD-r 05- 20C 30- 50 %



Πηγή και πάλι τοISO18925 , IT9.25, από την ιστοσελίδα της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Καναδά.







3δ. οπτικό υλικό




Η διάρκεια ζωής των slides εξαρτάται κατά κύριο λόγο από το πλαίσιο τους (frame) και από τις συνθήκες φύλαξης και χρήσης.
Το υλικό του πλαισίου έχει αλλάξει στο χρόνο από μεταλλικό σε πλαστικό ή χάρτινο.
Προβλήματα δημιουργεί η αστάθεια θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας στη βιβλιοθήκη της Σχολής Καλών Τεχνών φυλάσσονται σε ξύλινα κουτιά αλλά όχι κάτω από ιδιαίτερες συνθήκες.
Συχνά τα slides , ή μάλλον τα υλικά και τα κομμάτια τους δέχονται τις επιδράσεις των αυξομειώσεων της υγρασίας ή κάπου ατυχήματος. Είναι τόσο ευαίσθητα που η φθορά τους συνήθως είναι ανεπανόρθωτη.
Κύριο αίτιο της φθοράς τους η ανάπτυξη μούχλας στην επιφάνεια της εικόνας η οποία είναι πολύ δύσκολο να αφαιρεθεί χωρίς να καταστραφεί η εικόνα και δυστυχώς στη βιβλιογραφία θα βρούμε εδώ ένα μεγάλο ερωτηματικό και ένα κενό που αφήνει ακάλυπτες τις απορίες του συντηρητή.
Σχετικά με την αποκατάσταση ενδεχόμενων σημαντικών φθορών η βιβλιοθήκη θα πρέπει να απευθυνθεί σε ιδιαίτερα εξειδικευμένους επιστήμονες στο θέμα της αφαίρεσης της μούχλας από τη διαφάνεια.
Πάντως οι Niccolo Caldararo και Candis Griggs στο άρθρο τους «Preliminary Report on the Conservation of Slides with Special Reference to the Removal of Mold» 17 περιγράφουν μία πολύ ενδιαφέρουσα τεχνική αφαίρεσης της μούχλας, παρουσιάζουν τα αποτελέσματα σύγκρισής της με παλαιότερες και δίνουν πρωτοποριακές λύσεις στο θέμα αυτό.
__________

17. Niccolo Caldararo and Candis Griggs. Preliminary Report on the Conservation of Slides with Special Reference to the Removal of Mold.

3ε. χαρακτικά




Μιλάμε φυσικά για έργα τέχνης σε χαρτί και πρόκειται για το κομμάτι εκείνο της συλλογής με τον περισσότερο μουσειακό χαρακτήρα.
Αυτά τα έργα λοιπόν, ανεξάρτητα από το αν διακοσμούν το χώρο της βιβλιοθήκης ή φυλάσσονται είναι σημαντικό να τυγχάνουν ιδιαίτερης προσοχής και φροντίδας.
Όπως έχει αναφερθεί σε προηγούμενα κεφάλαια το χαρτί περιέχει κυτταρίνη, ανεξαρτήτως της ποιότητάς του. Όσο περισσότερη όμως περιέχει τόσο πιο επιρρεπές είναι στη φθορά και όσο λιγότερη τόσο καλύτερης ποιότητας είναι.
Kι εδώ κύριο αίτιο φθοράς η χρήση.
Η καλύτερη μέθοδος προστασίας του χαρτιού που αποτυπώνεται πάνω του έργο τέχνης είναι η όσο το δυνατόν μικρότερη χρήση, λένε χαρακτηριστικά οι επιστήμονες του Canadian Conservation Institute.
Ως τμήμα της προσβάσιμης συλλογής τα χαρακτικά αποτελούν το λιγότερο ζητούμενο είδος στη βιβλιοθήκη. Παρ΄ όλα αυτά σε πιθανό αίτημα για χρήση συνιστάται η χρησιμοποίηση βαμβακερών γαντιών.
Επειδή το χαρτί απορροφά την υγρασία το καλύτερο περιβάλλον αποθήκευσης για τα τεκμήρια αυτά είναι ένα ξερό περιβάλλον και μάλλον η βιβλιοθήκη το έχει επιτύχει αυτό, τοποθετώντας τα σε μεταλλικά συρτάρια κάτω ακριβώς από τζαμαρία που έχει πρόσβαση ο ήλιος. (βλέπε σ. 36).
Η καλύτερη δυνατή αποθήκευση θα ήταν η τοποθέτηση σε αρχειακά κουτιά, μεγάλα και στενά, όπου θα φυλάσσονταν ένα ένα και ο συχνός έλεγχος για έντομα που τρέφονται με το χαρτί.






3στ . ηλεκτρονικές πηγές



Η βιβλιοθήκη παρέχει μέσω των υπολογιστών για το κοινό υπηρεσίες όπως
q η πρόσβαση σε τράπεζες δεδομένων των οποίων είναι συνδρομητής
q η χρήση του ΗΕALLINk και ο διαδανεισμός
q η πρόσβαση σε λεξικά και εγκυκλοπαίδειες
q η σύνδεση με ιστοσελίδες οργανισμών, εκπαιδευτηρίων, υπηρεσιών, ΜΜΕ, καταλόγων τέχνης, μουσείων, e-books κ.α.
q η πρόσβαση σε ηλεκτρονικά περιοδικά




Στο ηλεκτρονικό της δημοσίευμα «Ψηφιακή διατήρηση υλικού» (βλέπε βιβλιογραφία < ηλεκτρονική < ηλεκτρονικά δημοσιεύματα) η Φωτεινή Αραβανή γράφει πολύ εύστοχα: « Οι πήλινες πλάκες, ο πάπυρος και το χαρτί, έχουν καταφέρει να επιβιώσουν πάνω από 3000 χρόνια. Τι θα γίνει όμως με τις ψηφιακές πληροφορίες που δημιουργούμε και αποθηκεύουμε με τη βοήθεια της τεχνολογίας; …»

Τα πλεονεκτήματα τις ψηφιακής τεχνολογίας είναι λίγο ως πολύ γνωστά και τα οφέλη της μεγάλα. Οι αποστάσεις εκμηδενίστηκαν. Η έννοια του χρόνου πήρε σίγουρα άλλη διάσταση. Η γνώση διαχέεται δίκαια και παντού, πραγματικά παντού χωρίς περιορισμούς τοπικούς, φυλετικούς, χρονικούς, απλά μέσω ενός τερματικού και μιας γραμμής στο διαδίκτυο..
Το ζήτημα όμως που προκύπτει και ειδικά για τις βιβλιοθήκες είναι διπλό:
q η εκπαίδευση των χρηστών
q η διαρκής ενημέρωση


Αναφορικά με τη διατήρηση των ηλεκτρονικών πηγών της λοιπόν η βιβλιοθήκη βασίζεται ιδιαίτερα στην εμπειρία και τη γνώση του υπευθύνου συστημάτων για τα ψηφιακά θέματα.

Η διατήρηση τέτοιου τύπου υλικού είναι σε μεγάλο βαθμό ευθύνη του φορέα που το διαθέτει αλλά οπωσδήποτε η βιβλιοθήκη πρέπει να παρέχει στο κοινό της τα τεχνολογικά μέσα και τη δυνατότητα εκπαίδευσης.

Μπορεί να είναι ευχάριστο και απλό να μπορεί κανείς να περιηγηθεί στους χώρους του ΔΕΣΤΕ λ.χ. από τον προσωπικό του υπολογιστή αλλά δε πρέπει να ξεχνάμε σε καμία περίπτωση πως η τεχνολογία συμβαδίζει με τη γνώση και τη διαρκή ενημέρωση αλλά και την ικανότητα να βλέπει κανείς μακροπρόθεσμα γιατί τα βήματα μας είναι φανερά πιο αργά από αυτά της τεχνολογικής εξέλιξης.





3ζ. ειδική μνεία:αφίσες και προσκλήσεις





Οι αφίσες και οι προσκλήσεις από εκθέσεις, παρουσιάσεις, προβολές, εκδηλώσεις της σχολής, πολιτιστικά γεγονότα κατέχουν ένα αρκετά μεγάλο αριθμό στο σύνολό τους που όμως ήταν αδύνατο να υπολογιστεί, δηλ. να καταμετρηθούν.
Από τη μία οι αφίσες φυλάσσονται αποθηκευμένες αλφαβητικά σε αποθηκευτικό χώρο στη βιβλιοθήκη, από την άλλα οι προσκλήσεις κρατιούνται σε ειδικά κουτιά ανάλογα το που εντάσσονται θεματικά.( ατομικές, ομαδικές εκθέσεις, βιβλίο, εκδηλώσεις Α.Σ.Κ.Τ. ).
Μία πρόταση που έχει ενδιαφέρον και ήδη ακούγεται και στη βιβλιοθήκη είναι η καθολική ψηφιακή μεταφορά των προσκλήσεων και η δημιουργία μίας ομάδας καταλόγου που θα περιέχει τις σκαναρισμένες/ φωτογραφημένες προσκλήσεις.
Αλλά και οι αφίσες θα μπορούσαν να φωτογραφηθούν, οι φωτογραφίες να σκαναριστούν και έτσι να αποκτούσε χρηστικότητα αυτό το τμήμα είτε μέσω της ιστοσελίσας της βιβλιοθήκης, είτε μέσω της μεταφοράς σε cdrom, ακόμα και με την έκδοση ενός τόμου που θα τις περιείχε.

Ακολουθεί
η συνέντευξη στο βιβλιοδέτη και επίσημο συνεργάτη της
βιβλιοθήκης της ΑΣΚΤ,
κύριο Σωτήρη Κουτσιαύτη.





1.Ποια ακριβώς είναι η εργασία σας, η επέμβασή σας στα βιβλία που σας δίνονται από τη βιβλιοθήκη; Τι είδους φθορές παρατηρείτε;

Τα τελευταία χρόνια οι βιβλιοδεσίες είναι κατά κύριο λόγο βιομηχανικές. Μάλιστα όσο περνάει ο καιρός γίνονται όλο και πιο φθηνές. Ειδικά οι ελληνικές βιομηχανικές βιβλιοδεσίες είναι προβληματικές και συναντάμε σ’ αυτές το χειρότερο δέσιμο. Στο κολλητό βιβλίο σπάνε. Η ραφή είναι τόσο αδύνατη που το κάλυμμα φεύγει και το βιβλίο πρέπει να ξαναδεθεί. Ακόμη μία περίπτωση είναι να έχει διαλυθεί εσωτερικά (ξεκολλημένες σελίδες), όπου χρειάζεται ράψιμο (κόλλα, κεφαλάρι, πρεσάρισμα, τέλλα κλπ). Τέλος, συχνά βρίσκουμε και σκισμένες σελίδες.


2.Συνεργάζεστε και με άλλες μονάδες που σας αποστέλλουν βιβλιακό υλικό για βιβλιοδεσία;
Αν ναι μπορείτε να μας αναφέρετε κάποια/ες ιδιαιτερότητα/ες που παρουσιάζονται όσον αφορά
Α)στις φθορές (μέγεθος και μορφή)
Β)στην πολιτική συντήρησης της ΑΣΚΤ;

Α) Πολύ χαρακτηριστικά θα σας πω ότι κατά τη φωτοτύπηση τα βιβλία πιέζονται στη ράχη και ταλαιπωρούνται. Η καταστροφή του δεσίματος έρχεται γρήγορα. Ειδικά στη βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ που είναι ως επί το πλείστον μεγάλα.
Β)συχνά είναι φθηνότερο να ξαναγοραστεί το βιβλίο παρά να δεθεί. Όμως με την αγορά δεν αποφεύγουμε ότι θα έχει πάλι προβλήματα. Ενώ το δέσιμο του βιβλιοδέτη δεν προκαλεί προβλήματα στο μέλλον.

3.Ως ακαδημαϊκή, η βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ παρουσιάζει ιδιαίτερα αυξημένη επιτόπια χρήση αλλά και ως βιβλιοθήκη τέχνης στη συλλογή της
μπορούν να αποδοθούν τα χαρακτηριστικά των εκδόσεων τέχνης:(μεγάλες αναλογίες, σημασία εικόνας).Πώς επιδρά η διττή λοιπόν φύση της βιβλιοθήκης στο έργο σας;

Τα βιβλία τέχνης είναι συνήθως βιβλία μεγάλα και βαριά. Αυτό καθιστά τη μετακίνησή τους δύσκολη και τη φθορά πιο εύκολη. Αυτό λοιπόν σημαίνει δύο πράγματα. Πρώτον, το ότι χρειάζεται κατά το δέσιμο πολύ περισσότερη ενίσχυση, πολλά περισσότερα στάδια επεξεργασίας δηλαδή, παχύτερη κόλλα κλπ. Δεύτερον καθιστά την εργασία μας σ΄αυτά πιο ακριβή και έτσι οι βιβλιοθήκες τέχνης μάλλον πρέπει να ξοδεύουν περισσότερα χρήματα στη συντήρηση από ότι άλλες βιβλιοθήκες.


4.Ακούμε συχνά στις ότι το να ξαναγοράσουμε ένα βιβλίο σε ορισμένες περιπτώσεις είναι πιο οικονομικό από τη βιβλιοδεσία/συντήρηση. Ισχύει η παραπάνω πρόταση; Για ποιους λόγους; Σε ποιες περιπτώσεις;

Το πιο οικονομικό ή όχι έχει να κάνει κατά πολύ και με τις εκάστοτε φθορές. Εάν το βιβλίο χρειάζεται μόνο δέσιμο καλύτερα να δεθεί σωστά από έναν ειδικό και όχι να ξαναγοραστεί. Βέβαια θα πρέπει πάντα σε αυτές τις περιπτώσεις να εξετάζονται οι προδιαγραφές του βιβλιοδέτη.


5.Οικονομικοί λόγοι πάνε πίσω τις διαδικασίες συντήρησης στις βιβλιοθήκες. Πώς πιστεύετε ότι επιδρά αυτό στη συλλογή;

Δυστυχώς ο πολιτισμός είναι ο τελευταίος τομέας που το κράτος χρηματοδοτεί. Αυτό όμως είναι κάτι που οι βιβλιοθήκες και οι διοικητές τους το γνωρίζουν καλά..Θα ήταν ευχής έργο να μπορούσαν να το ξεπεράσουν. Σίγουρα τα άσχημα οικονομικά επιδρούν και στη συλλογή και στην κατάστασή της.

6.Πιστέυετε πως θα ήταν απαραίτητο ένα εργαστήρι συντήρησης καταρτισμένο από ειδικούς και τεχνολογικά μέσα; Θα είχε κάτι τέτοιο αντίκτυπο στις υπηρεσίες προς τους χρήστες; Θα είχε αντίκτυπο στη δική σας δουλειά;

Κοιτάξτε, σε βιβλιοθήκες σαν αυτήν που εξετάζετε δε θα είχε κανένα νόημα. Γενικά σε μικρές βιβλιοθήκες δε θα λειτουργούσε το σύστημα αυτό γιατί θα είχε τεράστιο κόστος. Σε βιβλιοθήκες όπως η Γεννάδιος, η εθνική βιβλιοθήκη ναι. Θα ήταν καλό. Το Βατικανό έχει, η Οξφόρδη επίσης. Βέβαια η ΑΣΚΤ θα μπορούσε να έχει κάποιο τέτοιο τομέα, σαν εργαστήρι ίσως στα πλαίσια της σχολής και όχι απλά σα τμήμα της βιβλιοθήκης. Ναι, θα μπορούσε να λειτουργεί ένα τμήμα εφαρμοσμένων τεχνών ή μουσειακού χαρακτήρα. Τώρα όσο αφορά στην εργασία μας, ναι, θα είχε αντίκτυπο, δε θα είχαμε την ίδια δουλειά, από τη στιγμή όμως που θα καταρτιζόταν από ειδικούς πιθανά να εργαζόμασταν πια μέσα στις βιβλιοθήκες.


7.Δύο σημαντικές αρχές της διατήρησης είναι
α) η διατήρηση του μέσου αλλά και των πληροφοριών που περικλείει και β) το λεγόμενο «preservation and access».
Από την εμπειρία σας η πολιτικές που ακολουθούν οι βιβλιοθήκες/ μονάδες πληροφόρησης υποστηρίζουν τις παραπάνω αρχές; Μιλώντας συγκεκριμένα για την ΑΣΚΤ τι παρατηρείτε;

Το σίγουρο είναι πως οι βιβλιοθήκες δε θέλουν να χαθεί τίποτα μέσα από το βιβλίο, παρομοίως και οι βιβλιοδέτες. Τα βιβλία όμως που πρέπει να δένουν οι βιβλιοθήκες είναι πολλά και όπως είπαμε πρόκειται για πολυέξοδη διαδικασία. Κακές εκτυπώσεις, κακά δεσίματα. Αυτό που συνιστώ ανεπιφύλακτα και σε πελάτες μου ιδιώτες αλλά και στους μεγάλους φορείς είναι τα αρχειακά κουτιά. Η φύλαξη μέσα σ΄ αυτά βοηθά πολύ και τα βιβλία τέχνης της ΑΣΚΤ που είναι μεγάλα και βαριά θα ήταν καλό να παρέμεναν σε κουτιά μέχρι να δεθούν τουλάχιστον.


8.Ένα μεγάλο ερώτημα. Η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, της καταγεγραμμένης αν θέλετε, υποστηρίζεται από τους κρατικούς φορείς; Για παράδειγμα στην ΑΣΚΤ οι χρηματοδοτήσεις δεν επαρκούν φυσικά οπότε μέσω των ΕΠΕΑΚ καλύπτεται μόνον ο τομέας των προσκτήσεων.

Η διαχείριση των χρημάτων στις βιβλιοθήκες γίνεται ανάλογα με τις ανάγκες της βιβλιοθήκης.
Είναι λογικό να δίνεται προτεραιότητα στις προσκτήσεις, το κοινό διψά για πληροφόρηση και μάλιστα νέα.


9. Τέλος, θα εντάσσατε τη βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ στο γενικότερο πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από την έλλειψη πόρων και που επιδρά στη συντήρηση του υλικού; Μπορεί η ατομική πρωτοβουλία να σώσει τις συλλογές;

Το ζήτημα στις βιβλιοθήκες είναι 100% χρηματικό ή όχι; Το κράτος δε μπορεί. Έχει πρόβλημα. Δε μπορεί οικονομικά να στηρίζει τις βιβλιοθήκες, όταν υπάρχουν άλλοι τομείς όπως η υγεία, η εκπαίδευση, κλπ. Οι βιβλιοθήκες πρέπει να κινηθούν. Σίγουρα η κυρία Ζαχιώτη έχει κάνει και κάνει αξιόλογη δουλειά. Αλλά το κράτος. Δεν μπορεί. Οι βιβλιοθήκες πρέπει να κινηθούν και να βρουν χρήματα. Και από άλλους τρόπους και πόρους. Να διερευνήσουν το ζήτημα βαθιά. Φαντασία λοιπόν. Φαντασία και κυνήγι…




Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στον επαγγελματικό χώρο του κου Κουτσιαύτη, στο βιβλιοδετείο της οδού Διδότου 16.

Συμπεράσματα
Επίλογος



Οι διαδικασίες συντήρησης στη βιβλιοθήκη αποδείχτηκε πως είναι μια πικρή και δύσκολη ιστορία.
Η έλλειψη κονδυλιών οδηγεί τις βιβλιοθήκες στον καθορισμό προτεραιοτήτων για τις δραστηριότητες τους.
Η βιβλιοθήκη της σχολής Καλών Τεχνών, ή αλλιώς η Εθνική Πολιτιστική βιβλιοθήκη της Ελλάδας για εμένα, αποτελεί σημαντικό παράδειγμα του παραπάνω συμπεράσματος.
v


Κλείνοντας την πτυχιακή μου εργασία θα πρέπει να πω πως η διεκπεραίωσή της αποτέλεσε για μένα σημαντικό σταθμό της εκπαίδευσής μου στη σχολή.
Συνδυάζοντας την πρακτική μου άσκηση και την εκπόνηση της εργασίας μου είχα την τύχη να συνεργαστώ με έμπειρους επαγγελματίες, τώρα πια συναδέλφους και σίγουρα η επαφή μαζί τους και με τις ιδέες τους με προχώρησε ένα βήμα παραπέρα.
Στην δουλειά μου αλλά και στην αντίληψή μου.
Στην αντίληψή μου πάνω στη δουλειά μου αλλά και στην προσωπική μου αντίληψη για την πραγματικότητα.
Συνειδητοποίησα λοιπόν το εξής:
Όσο και αν η πραγματικότητα που βιώνει η βιβλιοθήκη στην Ελλάδα δεν είναι αυτό που όλοι θα θέλαμε, πρέπει μάλλον να σταθούμε στην σημαντική κουβέντα του κου Κουτσιαύτη.
« φαντασία και κυνήγι»
Μ΄ αυτή τη φράση κλείνω την πτυχιακή μου εργασία, υποστηρίζοντας τη δημιουργικότητα, την καλή θέληση και τη συνεργασία.
Ευχαριστώ και πάλι όσους με βοήθησαν και με υποστήριξαν.

Νίκος Βογιατζής Αθήνα , Μάιος 2005